Bologna la Turrita (Bolonia wieżowata) to przydomek, który miasto zyskało dzięki charakterystycznej obecności średniowiecznych wież. Termin „turrita” pochodzi od słowa „torre” , turris – po łacińsku czyli wieża, który odnosi się do charakterystycznego wyglądu miasta, niegdyś słynącego z dużej liczby wież wzniesionych przez szlacheckie i wpływowe rody w średniowieczu. Między XII a XIII wiekiem Bolonia miała największą koncentrację wież w swojej historii.
Nie wiadomo dokładnie, ile dokładnie wież istniało. Hrabia Giovanni Gozzadini w swojej „Monografii o szlachetnych wieżach Bolonii” ( “Monografia sulle torri gentilizie bolognesi”) z 1875 roku twierdzi, że między XI a XIV wiekiem istniało ich prawie 200. Nieprzypadkowo Bolonia nazywana jest „średniowiecznym Manhattanem” lub „Turritą”-wieżowatą
Wieże budowano nie tylko w celach obronnych, ale także jako symbole prestiżu i bogactwa. Każda licząca się rodzina miała własną wieżę, która symbolizowała jej potęgę. Choć wiele wież zostało zburzonych lub zniszczonych, Bolonia nadal zachowała znaczną część tych budowli, z których najsłynniejsze to wieże Asinelli i Garisenda, uważane za symbole miasta znajdujące się na Piazza Ravegnana.
5 wież Bolonii- Le “5 torri di Bologna”
Bolonia mogła słynąć z panoramy miasta, którą tworzyło aż pięć wież w samym środku Bolonii wszystkie blisko siebie : oprócz słynnych Asinelli i Garisenda, staly tuż obok wieże :Conforti, Artenisi i Riccadonna. Jednak ten cenny kwintet zaginął w latach 1917–1918, kiedy to w wyniku zaciętej walki między zwolennikami konserwacji a zwolennikami modernizacji, trzy mniej znane budowle zostały całkowicie zburzone.
Geneza rozbiórki
Trzy budynki znajdowały się w sąsiedztwie dwóch ocalałych wież, na obszarze między placem Piazza Mercanzia a Galerią Leone. Ich zniknięcie było spowodowane rozbudową ówczesnej Via Mercato di Mezzo (obecnie Via Rizzoli). Realizując Plan Generalny podpisany w 1889 roku, Wyższa Rada ds. Starożytności i Sztuk Pięknych opracowała w 1916 roku szczegółowy plan: najpierw odizolować trzy wieże – które odrodziły się po wstępnej rozbiórce okolicznych budynków – a następnie, po udokumentowaniu ich konstrukcji za pomocą badań fotograficznych, przystąpić do ich ostatecznego usunięcia.
Próby ratowania i protest D’Annunzia Kilofy zostały użyte pomimo fali oburzenia. Jednym z najbardziej autorytatywnych głosów sprzeciwu wobec projektu był Gabriele d’Annunzio, który publicznie potępił ryzyko „świętokradztwa”, oskarżając spekulantów o dążenie do wymazania pamięci o dawnej wolności miasta w imię materialnego zysku.
Na froncie lokalnym zaciekły opór stawiały instytucje takie jak Komitet Historyczno-Artystyczny Bolonii, Komisja Konserwacji Zabytków Emilii oraz Towarzystwo Francesco Francia, wspierane petycją zainicjowaną przez profesora Del Vecchio. Co więcej, już w 1909 roku architekci Rubbiani i Pontoni przedstawili alternatywną propozycję urbanistyczną, mającą na celu uratowanie zarówno wież, jak i zabytkowych budynków przy Via Orefici i Mercato di Mezzo, ale rada miejska stanowczo odrzuciła ten projekt.
Kapitulacja i ostateczne zniknięcie
Na czele frakcji „burzycieli” stał urodzony w Toskanii inżynier Giuseppe Ceri. Ten ekscentryczny, uparty i polemiczny człowiek toczył osobistą i nieustępliwą walkę o ich rozbiórkę, aż w końcu zwyciężył.
Pierwsza wyburzona wieża była była wieża Conforti (znana większości jako Guidozagni)zlikwidowana w 1917 roku . W następnym roku, w 1918, wieże Artenisi i Riccadonna również zostały ostatecznie zburzone zacierając na zawsze unikalny fragment średniowiecznego krajobrazu Bolonii.
Dziś Bolonia znana jest z dwóch wież właśnie tych ,które kiedyś nazywano pięcioma zanim wyburzono trzy z nich. W ostatnich trzech latach niestety notuje się postępujące przechylanie mniejszej Garisendy ,tak więc przyszłość tych dwóch wież też nie rokuje zbyt dobrze…
24 wieże Bolonii które przetrwały do dziś
Średniowieczne wieże Bolonii dzielą się na 3 kategorie:
- torri -wieże
- case torri -domy wieżowe
- torri campanili -wieże dzwonnice
Do dziś pozostały nam 24 wieże w tym :
- 9 wież : Asinelli, Azzoguidi, Galluzzi, Garisenda, Lapi, Oseletti, Prendiparte, Scappi , Toschi
- 13 domów wieżowych: Accursi, Agresti (wieża Albornoz), Alberici, Bertolotti, Carrari, Catalani, Conoscenti, Dalle Perle, Ghisilieri, Guidozagni, Lambertini(zwana także jako Torre dell’Arengo) Ramponi i Uguzzoni.
- 2 wieże dzwonnice –Arengo- wieża pałacu Re Enzo i wieża dzwonnica San Pietro
(Arengo- wieża pałacu Re Enzo i wieża dzwonnica San Pietro –pierwsza po lewej stronie )
Oprócz wież Bolonia posiada ,,4 torresotti,, czyli Wieże bramne
Stanowiły one drugi pierścień średniowiecznych murów obronnych miasta, znanym jako Cerchia dei torresotti lub Cerchia del Mille (zbudowanym na przełomie XII wieku).
1.Torresotto di San Vitale(in via San Vitale)
2.Torresotto di Strada Castiglione(in via Castiglione)
3.Torresotto di Porta Nuova(in via Porta Nova)
4.Torresotto di Porta Govese(noto anche come torresotto di via Piella)
Ciekawostki
Bolonia Wieżowata i średniowieczny Manhatan
To nie przypadek, że Bolonia nosi taką nazwę. W średniowieczu miasto było zabudowane licznymi wieżami. Stanowiły one symbol władzy i funkcję obronną dla rodów szlacheckich. W przeszłości istniało ich ponad 100, ale dziś pozostało tylko 24, z których wiele zostało zburzonych lub zredukowanych na przestrzeni wieków ze względów bezpieczeństwa lub w ramach prac renowacyjnych.
Ile wież faktycznie istniało?
Pierwszym, który dokładnie zbadał bolońskie wieże, był hrabia Giovanni Gozzadini, senator Królestwa Włoch, który w XIX wieku dogłębnie studiował historię miasta. Gozzadini prowadził swoje badania, opierając się głównie na miejskich archiwach dotyczących dokumentów sprzedaży, próbując odtworzyć wiarygodną listę wież na podstawie zmian ich właścicieli. Jego obliczenia ujawniły zdumiewającą liczbę 180 wież. Nie wszystkie były gigantyczne; większość miała prawdopodobnie 24-25 metrów wysokości, co w porównaniu z niskimi domami tamtych czasów robiło już ogromne wrażenie.
Nowsze badania wykazały, że metodologia Gozzadini’ego polegała na wyszukiwaniu budowniczego lub pierwszego właściciela wieży, a następnie na sporządzaniu listy wszystkich kolejnych właścicieli na przestrzeni wieków, co dało łącznie 180 wież, wszystkie w różnych lokalizacjach. Szacunki przeprowadzone przy użyciu nowocześniejszych metod zmniejszają tę liczbę do stu wież i domów-wież, co jest znaczną liczbą, biorąc pod uwagę znaczny nakład pracy wymagany do wzniesienia takich konstrukcji w tamtych czasach.Prawdopodobnie Gozzadini liczył również rodziny, które przejmowały już istniejące wieże dlatego wynika z tego taka zbieżność.
Budowa wieży
Trwała od trzech do dziesięciu lat. Podstawę wież stanowiły bloki selenitu, kredy charakterystycznej dla wzgórz bolońskich, a resztę murowano metodą „kieszeniową”, czyli z bardzo grubą ścianą wewnętrzną i cieńszą zewnętrzną. Wnękę wypełniano następnie kamieniami i zaprawą.
14 maja 1955 roku kardynał Giacomo Lercaro, arcybiskup archidiecezji bolońskiej od kwietnia 1952 roku, w niedzielnej homilii zainicjował „projekt budowy nowych kościołów dla pokojowego, ewangelicznego podboju przedmieść Bolonii”. Celem Lercaro było stworzenie osiedli z własną tożsamością, kształtującą w mieszkańcach więzi społeczne i dojrzałość obywatelską.
Torre Garisenda jest najbardziej pochyloną wieżą we Włoszech – ma 48 m wysokości.
Wieża Garisenda miała pierwotnie około 60 metrów wysokości, ale została obniżona do 48 metrów z powodu ryzyka zawalenia się.
Z kątem nachylenia 4° (3,22 m), który przewyższa nachylenie wieży w Pizie (3,97°), została zredukowana między 1351 a 1360 rokiem właśnie z powodu coraz większego „znacznego” nachylenia. Zbudowana około 1109 roku, wydaje się pochylać od momentu powstania. Nawet Dante Alighieri pisał o niej dwukrotnie:
Przekład Edwarda Porębowicza
Jak pod pochyłą widzi się stroną
Garisendę, gdy chmura nad nią płynie,
Że wieża zda się w przeciwną pchnięta stronę:
Takim mi Antaj zdał się w tej godzinie,
Gdym patrzał nań, jak chylił się ogromny…
Pierwotnie wieża mierzyła 60 metrów , ale z powodu usterek konstrukcyjnych została obniżona o 12 metrów. W 1360 roku niestabilna część wieży została usunięta z obawy przed jej zawaleniem; z tego powodu jest ona również znana jako wieża ,,mozzata,,(odcięta)
Asinelli, najwyższa średniowieczna wieża we Włoszech (97,20 m)
Torrazzo z Cremony (111,12 m) znajduje się na liście najwyższych wież, ale jest dzwonnicą, więc wieża Asinelli jest najwyższą średniowieczną wieżą we Włoszech. Wzniesiona w latach 1109-1119 przez szlachcica Gherardo Asinellego, wieża pochyla się ku zachodowi o 2,23 metra. Obecnie wieża Asinelli nie jest dostępna do zwiedzania, ponieważ Garisenda grozi zawaleniem. Kiedy wejście było możliwe, czekało nas 498 schodów. Wspinaczka była dość męcząca, ale wynagrodzona spektakularnym, panoramicznym widokiem na Bolonię.
Obecnie nasze 2 wieże są w niebezpieczeństwie ,Garizenda grozi zawaleniem
Wspinaczka na Wieżę Asinelli. Ten niesamowity epizod został udokumentowany przez „Gazzetta dell’Emilia” 8 kwietnia 1878 roku.
7 kwietnia 1857 roku Luciano Monari wspiął się na wieżę Asinelli
Wszedł na wieżę w koszuli z krótkim rękawem ,wyłonił się z bardzo wysokich blanków niczym wiewiórka, chwytając się drutu, który znajdował się w jednym z rogów wieży , który służył jako przewód piorunochronu. Zaczął schodzić siłą ramion… i po nieco ponad 20 minutach, śpiewając i ćwicząc gimnastykę, bezpiecznie dotarł na ziemię, odnosząc jedynie kilka zadrapań na dłoniach.
Rozbita waza na szczycie Wieży Asinelli.
Legenda głosi, że na samym szczycie Wieży Asinelli znajduje się rozbita waza, symbolizująca zdolność Bolończyków do rozwiązywania sporów i konfliktów. Mówi się, że nigdy nie należy wchodzić na wieżę przed ukończeniem studiów, ponieważ przynosi to pecha i może uniemożliwić ukończenie nauki!
Cóż to za magia??? Efekt teleskopu na Wieży Asinelli
Oto przed nami jedna z najbardziej fascynujących tajemnic Bolonii. Możemy podziwiać to niesamowite zjawisko w monumentalnym korytarzu szpitala Rizzoli, w kompleksie San Michele in Bosco, z pięknego okna. Korytarz ma 162,26 metra długości. Północne okno korytarza znajduje się dokładnie na linii wierzchołka Wieży Asinelli, oddalonej o 1407 metrów. Poruszając się korytarzem, możemy zaobserwować niezwykłą iluzję percepcyjną: oddalając się od okna, wieża wydaje się rosnąć i wydaje się większa, aż zakrywa całe centralne okno, nawet gdy się od niej oddalamy! Wręcz przeciwnie, zbliżając się do wieży, wydaje się ona kurczyć.
Inne ciekawe wzmianki historyczne o najwyższej wieży Bolonii
- Po upadku rodu Asinelli, gmina Bolonia kupiła wieżę, aby wykorzystać ją jako więzienie i fortyfikację między innymi dla duchownych skazanych na śmierć.
- Podczas uroczystości na Piazza Magiore w 1513 roku, wieża została trafiona kulą armatnią o wadze około 3,5 kilograma, ale nie wyrządziła żadnych szkód. Ponadto, wieża była wielokrotnie podpalana, ale nie uszkodziła konstrukcji, jedynie wewnętrznych drewnianych schodów. Co więcej, najwyższa wieża w mieście była często narażona na uderzenia piorunów. W 1824 roku na jej szczycie ostatecznie umieszczono piorunochron.
- W 1791 roku włoski astronom Giovanni Battista Guglielmini dostarczył pierwszego bezpośredniego dowodu na obrót Ziemi w serii eksperymentów na swobodnie spadających ciałach. Eksperymenty przeprowadzono w Bolonii, gdzie z prawie 100-metrowej wieży Asinelli zrzucano ołowiane kule.
Wieża Prendiparte (Coronata-ukoronowana) – wysokość 59,50 m
To druga co do wysokości wieża w Bolonii. Jest to jedyna wieża nadająca się do zamieszkania; nadal można w niej spać. Na pierwszych piętrach znajdują się umeblowane pokoje i jadalnia. Wieża, zwana również jako ukoronowana gdyż ma na szczycie wnękę w kształcie korony od której wyłania się ostatni odcinek wieży.
Dlaczego 21 kwietnia raz w roku dzwony biją na wieży pałacu Re Enzo?
25 lipca 1943 roku zadzwonił dzwon wieży Arengo (Pałac Re Enzo), aby uczcić upadek faszyzmu, a 21 kwietnia 1945 roku, aby uczcić wyzwolenie miasta i zakończenie wojny. Od tego czasu dzwon dzwoni każdego 21 kwietnia.
Zegar na wieży Torre dell orologio
W 1451 roku na Wieży Accursi zainstalowano zegar. Wieżę podwyższono o około 10 metrów, aby pomieścić zegar o średnicy 6,40 m, jeden z największych we Włoszech i jeden z pierwszych zegarów astronomicznych w tym kraju.
Nowa wieża Bolonii
Na pewno zaskoczy was fakt o nowej wieży , która znajduje się na peryferiach miasta . To jedna z najbardziej wyjątkowych modernistycznych konstrukcji z drugiej połowy XX wieku w mieście – dla wielu zaskakująca, bo powstała w epoce, gdy nikt nie budował już tradycyjnych wież miejskich. Smukła dzwonnica o nowoczesnej geometrii stanowi ukryty akcent architektoniczny peryferyjnej dzielnicy Savena, o którym rzeczywiście nie pamięta większość turystów ani samych mieszkańców skupionych na dawnych, średniowiecznych wieżach w centrum.
Dzwonnica, nawiązująca do licznych wież Bolonii, stanowi wizualny punkt odniesienia dla otaczającej dzielnicy robotniczej.
17 marca 1968 roku arcybiskup Bolonii, prałat Antonio Poma, złożył wizytę duszpasterską w parafii San Giovanni Bosco. 2 lutego 1969 roku poświęcił nowy kościół, a konsekrował go 12 kwietnia tego samego roku.
Po co budować nową wieżę, przypominającą starożytne wieże Bolonii?
Boloński Ruch na rzecz Nowoczesnej Architektury Sakralnej
(C) -InfoBolonia Wszelkie prawa zastrzeżone. Kopiowanie, przetwarzanie i rozpowszechnianie tekstów oraz zdjęć bez zgody autora jest zabronione. Możesz natomiast udostępnić bezpośrednio ze strony nasze artykuły za pomocą przycisków.
Przeczytaj także