Dla Bolonii 4 października to moment, w którym tożsamość miasta ujawnia się z całą swoją siłą. Nie chodzi jedynie o świętowanie patrona, ale o odświeżenie głębokiej więzi, która łączy wiarę, autonomię polityczną oraz przemiany urbanistyczne. Jakie jednak wydarzenia sprawiły, że dawny biskup stał się symbolem bolońskiej niepodległości?
Profil Petroniusza: pasterz, który odbudował miasto
Aby poznać postać Petroniusza, musimy cofnąć się w czasie do V wieku. Biskup Bolonii (sprawujący urząd około lat 431–430) pochodził z zamożnej rodziny rzymskiej arystokracji, jednak postanowił wyzbyć się dóbr ziemskich, by służyć wspólnocie chrześcijańskiej.
Jego posługa duszpasterska przypadła na jeden z najciemniejszych okresów w historii Europy: powolny rozpad Cesarstwa Rzymskiego i ciągłe zagrożenie ze strony najazdów barbarzyńców. Petroniusz zakasał rękawy i stał się przewodnikiem odrodzenia miasta, kładąc fundamenty pod jego moralną i materialną odbudowę. To właśnie jego wizjonerskiej energii zawdzięczamy pomysł na kompleks Santo Stefano, pomyślany jako emiliańska transpozycja świętych miejsc ewangelicznej Jerozolimy.
Tajemnica daty: zagadka 4 października
O ile wspomnienia wielu świętych przypadają na dzień ich śmierci, o tyle w przypadku Petroniusza wybór daty w kalendarzu kieruje się inną logiką – jest to pamiątka odnalezienia jego relikwii.
W 1141 roku, właśnie 4 października, mnisi ze wspólnoty benedyktynów, prowadzący prace konserwatorskie w Santo Stefano, natrafili na grobowiec zawierający szczątki biskupa. Wydarzenie to miało tak wielką wagę, że ówczesny biskup Enrico postanowił na zawsze ustanowić ten dzień pamiątką patrona, dając początek tradycji świętowania, która trwa przerwanie do dziś.
Wybór wolności: zwrot polityczny z 1253 roku
W złotym wieku bolońskiej republiki miejskiej (komuny) relacja między mieszkańcami a ich świętym opiekunem weszła na zupełnie nowy poziom. W 1253 roku władze miasta dokonały gestu o ogromnym znaczeniu symbolicznym: odwołały Świętego Piotra i ogłosiły Świętego Petroniusza jedynym i najwyższym patronem Bolonii.
Ruch ten nie był przypadkowy. Podczas gdy apostoł Piotr kojarzył się z wpływami Kurii Rzymskiej i roszczeniami Państwa Kościelnego, Petroniusz był postacią lokalną – stanowiącą wyłączne dziedzictwo Bolończyków. Postawienie go na czele kultu religijnego było jasnym sygnałem dla zewnętrznych potęg: Bolonia zamierza rządzić się sama.
1390: budowa wielkiego kościoła obywatelskiego
Dopełnienie tej zbiorowej tożsamości nastąpiło pod koniec XIV wieku. 7 czerwca 1390 roku władze miejskie zatwierdziły rozpoczęcie prac nad imponującą świątynią przy Piazza Maggiore, powierzając to zadanie mistrzowi Antonio di Vincenzo.
Niezwykłość tej budowli tkwi w jej charakterze: Bazylika Świętego Petroniusza nie powstała z inicjatywy hierarchii kościelnej ani jako siedziba biskupia (funkcję tę od zawsze pełni katedra św. Piotra), lecz została wzniesiona, zaprojektowana i sfinansowana w całości przez władze miejskie ze środków publicznych oraz datków mieszkańców.
Urok nieukończonego dzieła
Pierwotne plany przewidywały budowlę o tak ogromnych rozmiarach, że miała prześcignąć nawet rzymską Bazylikę św. Piotra. Tak tytaniczny projekt musiał się jednak zderzyć z przeciwnościami politycznymi i finansowymi:
- Papieska blokada z 1562 roku: Aby nie dopuścić do sytuacji, w której miejska świątynia przerosłaby rozmiarem siedzibę papieską, papież Pius IV zezwolił na budowę Archiginnasio (przeznaczonego na sale wykładowe uniwersytetu) dokładnie na terenie zarezerwowanym pod transept bazyliki, co skutecznie uniemożliwiło jej rozbudowę.
- Charakterystyczna, dwukolorowa fasada: Marmurowe dekoracje dolnej części, zdobione majestatycznym portalem dłuta Jacopo della Quercia, nigdy nie zostały rozbudowane o górną kondygnację z powodu wyczerpania funduszy i ciągłych zmian koncepcji stylistycznych. Kontrast między marmurową podstawą a surową cegłą w górnej części stał się znak rozpoznawczy całego placu.
Połączenie relikwii w 2000 roku
Przez prawie osiem wieków relikwie Świętego były osobliwie rozdzielone: głowa doznawała czci wewnątrz Bazyliki przy Piazza Maggiore, podczas gdy reszta ciała spoczywała w pierwotnym miejscu – w kompleksie Santo Stefano.
Ten podział dobiegł końca 3 października 2000 roku, kiedy kardynał Giacomo Biffi zarządził uroczyste przeniesienie szczątków z Santo Stefano do Bazyliki Świętego Petroniusza. Od tego momentu relikwie Świętego spoczywają wreszcie połączone pod jednym sklepieniem świątyni wzniesionej przez jego lud.
Patron miasta
W połowie XIII wieku (najprawdopodobniej w 1253 roku) wolne miasto Bolonia postanowiło podnieść Petroniusza do rangi głównego patrona (zastępując Świętego Piotra, który ucieleśniał świecką władzę papieży).
W 1388 roku podjęto decyzję o wzniesieniu przy Piazza Maggiore wielkiej bazyliki noszącej jego imię (budowa rozpoczęła się w 1390 roku według projektu architekta Antonio di Vincenzo). To tutaj przeniesiono głowę Świętego na mocy decyzji papieża Benedykta XIV (pochodzącego z Bolonii Prospero Lambertiniego), który przychylił się do prośby kanoników z Bazyliki św. Petroniusza. Dopiero od 2000 roku całe ciało świętego spoczywa w tym kościele.
W tradycyjnej ikonografii Petroniusz przedstawiany jest w szatach biskupich i w dojrzałym wieku – zgodnie z wizerunkiem biskupa z białą brodą oraz mądrym, ojcowskim wyrazem twarzy. Jego cechą charakterystyczną jest makieta miasta Bolonii, którą trzyma w dłoni, ma u swoich stóp lub która jest podtrzymywana przez anioły. Przedstawienia artystyczne Petroniusza ograniczają się w zasadzie wyłącznie do terenu Bolonii.
Posąg Świętego Petroniusza umieszczony na Piazza Ravegnana
Wykonany z brązu w 1683 roku przez rzeźbiarza Gabriele Brunelliego dla cechu sukienników (Arte dei Drappieri) posąg Świętego Petroniusza ma za sobą historię licznych przenosin:
- 1871: Zostaje usunięty ze swojej pierwotnej lokalizacji na Piazza di Porta Ravegnana (pod wieżą Asinelli) i przeniesiony do Bazyliki Świętego Petroniusza przy Piazza Maggiore.
- 4 października 2001: Z okazji święta patrona posąg powraca na Piazza di Porta Ravegnana, tuż przed Dwie Wieże (Due Torri).
- Październik 2023: Aby umożliwić prace konserwatorskie i zabezpieczające wieżę Garisenda oraz przebudowę obszaru Porta Ravegnana, posąg został tymczasowo zdemontowany i ponownie trafił do wnętrza Bazyliki Świętego Petroniusza.
Procesja
Procesja rok 2022
(C) -InfoBolonia Wszelkie prawa zastrzeżone. Kopiowanie, przetwarzanie i rozpowszechnianie tekstów oraz zdjęć bez zgody autora jest zabronione. Możesz natomiast udostępnić bezpośrednio ze strony nasze artykuły za pomocą przycisków.